Wereldoorlog

Vandaag onze laatste blog in februari, geschiedenismaand. Met deze blog gaan wij terug naar de wereldoorlogen in de vorige eeuw. Het lijkt soms heel lang geleden, maar 100 jaar geleden zat de wereld in het Interbellum, de periode tussen de twee oorlogen.

Eerste Wereldoorlog

Uiteraard starten wij met de Eerste Wereldoorlog, waarbij Nederland niet betrokken was, maar ook een zware tijd had, omdat er overal tekort aan was. Echt zwaar hadden natuurlijk de betrokken landen. Zeker toen de oorlog veranderde in een loopgravenoorlog. Van die periode zijn nog veel herinneringen. Hiervoor gaan wij allereerst naar Ieper. Mijn kinderen zijn hier met de middelbare school geweest en beiden kwamen terug met: “ Mam, weet je, dat er in Ieper meer mensen onder de grond liggen, dan erop leven?”. Dat had een grote indruk op hen gemaakt.

Wereldoorlogen

Ieper

Ligt in het deel van Vlaanderen, dat Westhoek heet. Hier lag tijdens de Eerste Wereldoorlog het front. De stad was tijdens de oorlog vanaf drie kanten omsingeld door Duitse en Britse legers. Er waren vier veldslagen, maar de stad bleef uit de handen van Duitsers. Bij de laatste slag in 1918 werd Ieper verwoest, zes weken voor het officiële einde van de oorlog.

De Britten wilden de stad niet herbouwen, maar als een macaber herinneringsmonument zo laten. De stad werd toch in oude, vooroorlogse staat herbouwd. Het lijkt oud, maar is net 100 jaar oud.

 

1e wereld oorlog

Menenpoort

De oorlog heeft hier diepe wonden achtergelaten en is zeker nog lang niet vergeten. Iedere dag om 8 uur ’s avonds wordt bij de Menenpoort, gedenkteken in de vorm van een Romeinse triomfboog, de Last Post geblazen. Weer of geen weer, nu in de coronatijd is de plechtigheid zonder publiek. Op 11 november om 11 uur is er een speciale Last Post als herdenking aan de wapenstilstand.

In het Flanders Fields Museum wordt u de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog verteld. Slachtoffers van deze oorlog liggen in Ieper begraven in het Ramparts en Ypres Reservoir Cemetry. Hier liggen voornamelijk Britten, Canadezen, Australiërs en Nieuw-Zeelanders.

oorlog

Rond Ieper

Liggen diverse loopgraven, zoals Yorkshire trench & Dug-out met veel informatie over de loopgraven. Het Memorial Museum Passchendaele 1917 is een netwerk van Duitse en Britse loopgraven in een museumtuin in Zonnebeke (ca. 9 km van Ieper).

Het front van de Eerste Wereldoorlog liep van Nieuwpoort aan de Belgische kust tot aan Pfetterhouse op de Frans-Zwitserse grens. Er is een 1000 km lange wandelroute, die het front volgt. Langs de route veel herinneringen aan de Eerste Wereldoorlog, waaronder veel militairenbegraafplaatsen. Een heel indrukwekkende is Tyne Cot Memorial

Wereldoorlogen

Mocht u de Eerste Wereldoorlog willen ontdekken, dan kunt u per fiets of auto de talloze monumenten en musea verkennen. Er zijn 12 fietsroutes 14-18 en 6 autoroutes 14-18.

Diksmuide

Ook in de Westhoek heeft eveneens enorm geleden in de Eerste Wereldoorlog. Als gedenkteken voor de Vlaamse soldaten kwam in 1930 de IJzertoren, maar deze stond tijdens de Tweede Wereldoorlog voor collaboratie. In 1946 werd het tijdens een aanslag tot ontploffing gebracht. Sinds 1965 staat er een nieuwe toren en hierin zit nu het Museum aan de IJzer met het verhaal over soldaten, vluchtelingen en burgers langs het front in de Eerste Wereldoorlog. In de Diksmuide Dodengang zijn Belgische loopgraven te zien. Hier worden ook de persoonlijke verhalen over de gesneuvelden en het leven in de loopgraven verteld.

Somme

Dit Franse departement vernoemt naar de rivier de Somme heeft tijdens de Eerste Wereldoorlog veel bloedige veldslagen gezien. Ook hier begraafplaatsen en loopgraven. Vooral bekend is de Slag aan de Somme tussen Albert en Péronne.

Het Albert Musée Somme 1916 is gevestigd in een ondergrondse schuilkelder en geeft u een goed beeld van het slagveld rond de Somme.

Iets ten noorden van Albert ligt het Thiepval Memorial, een indrukwekkende herdenkingsmonument met meer dan 72.000 namen van soldaten, die tijdens de gevechten verdwenen.

2e wereld oorlog

In Péronne, in het middeleeuws kasteel vindt u het Historial de la Grande Guerre (historie van de Grote oorlog). Dit museum is gewijd aan de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog met de visies van de strijdende partijen, Duitsland, Frankrijk en Verenigd Koninkrijk en de gevolgen voor het dagelijkse leven van hun burgers.

wereld oorlog

Verdun

De slag van Verdun is een van de meest bloedige. Het was een strijd van 300 dagen, maar ook nachten, 24 uur per dag om een gebied niet groter dan 10 x 10 km. Natuurlijk hier ook nog veel herinneringen aan deze periode met het Overwinningsmonument, 73 treden leiden naar de crypte met de namen van de soldaten met de medaille van Verdun. Bovenop de crypte staat een 30 meter hoge toren. Het monument geeft een mooi uitzicht over de stad.

Onder de citadel van Verdun ligt een 7 kilometerlange gangencomplex, die tussen 1890 en 1914 is aangelegd. In de oorlog was hier het hoofdkwartier van het Franse leger.

Tenslotte nog het Mémorial van Verdun midden op het slagveld van Verdun weer zo’n indrukwekkend oorlogsmuseum.

Argonne

In de heuvels tussen Maas en Champagne is veel gevochten in de oorlog. Hier lagen de Duitsers, die na hun aanval op Parijs in de eerste maanden van de oorlog, hiernaar terug waren gedreven. De eerste gevechten begonnen in de bossen van Argon in september 1914 en duurden tot in 1918. De oorlog werd beëindigd door een Frans-Amerikaans offensief. Het kerkhof van Romagne herinnert hieraan. Het is de grootste Amerikaanse militaire begraafplaats in Europa met een museum, dat het dagelijkse leven van de soldaat toont.

In de heuvels van Argonne is een netwerk van loopgraven en ondergrondse tunnels. In de heuvel (Butte) van Vauquois zijn ondergrondse tunnels toegankelijk en ziet u ook nog de mijnkraters.

Wapenstilstand

Op 11 november 1918 werd de wapenstilstand getekend in een treinwagon bij Compiègne. Het Mémorial de L’Armistice in Compiègne is gewijd aan de capitulatie. Hier staat een replica van de wagon. De originele wagon is in 1940 door de Duitsers op transport gezet naar Duitsland en daar tijdens een brand verloren gegaan. In het museum is ook goed te zien hoe de nasleep van de Eerste Wereldoorlog de aanzet was voor de Tweede Wereldoorlog.

Even een tijd voor een stukje geschiedenis.

Begin Eerste Wereldoorlog

Aan het begin van de vorige eeuw was Europa door allerlei gekonkel en vurig nationalisme een kruitvat, dat heel makkelijk ontvlambaar was. Duitsland onder keizer Wilhelm II begon zijn militaire macht uit te bereiden en werd een dreiging. Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, ondanks dat zij elkaar jarenlang naar het leven hadden gestaan, sloten een bondgenootschap, waar de tsaren in Rusland zich later bij aansloten. Dit verbond stond tegen over het Duitse keizerrijk, Oostenrijk-Hongarije en het koninkrijk Italië. België werd hierbij een soort neutrale buffer.

De aanzet voor de oorlog was de moordaanslag op de troonopvolger van Oostenrijk-Hongarije, Franz Ferdinand in Sarajevo. Hierop lijft Oostenrijk-Hongarije Servië in en Rusland mobiliseert nu het zijn bondgenoot op de Balkan kwijt is. Op 28 juli 1914 wordt de oorlog verklaart. Het Duitse leger gaat richting oosten en verklaart op 3 augustus Frankrijk de oorlog. Zij eisen, dat België hen doorgang verlenen. Dit wordt geweigerd en Duitse troepen vallen daarop België binnen. Nu verklaart het Verenigd Koninkrijk Duitsland de oorlog. Het is dan nog geen wereldoorlog, dat gebeurt pas in 1917 als ook de Verenigde Staten aan de oorlog gaan deelnemen. Door de koloniën van de deelnemende landen beperkt de oorlog zich uit niet alleen tot Europa, maar wordt er ook gevochten in Afrika, Azië en het Midden-Oosten.

Capitulatie en begin Tweede Wereldoorlog

Na de capitulatie in Compiègne werd het Verdrag van Versailles opgesteld en getekend. In dit verdrag kreeg Duitsland als enige de schuld van het ontstaan van de oorlog. Naast allerlei andere voorwaarden, waar Duitsland zich aan moest houden, waren er ook de herstelbetalingen. Wist u dat op 3 oktober 2010 uiteindelijk de laatste betaling hiervan is gedaan?

Met alle voorwaarden van het Verdrag en het feit, dat zij als enige de schuld kregen, werd toen al het zaad gepland voor een nieuwe wereldoorlog. Deze begon op 1 september 1939 met de inval door Duitsland in Polen. Ook dit werd een oorlog, die over de hele wereld werd uitgevochten, mede door deelname van de Verenigde Staten, Canada en Japan.

2e oorlog

Tweede wereldoorlog

Wij blijven hiervoor in Europa en komen weer in België en Frankrijk, maar gaan nu ook naar Nederland en Duitsland voor herinneringen aan vervolging en verzet.

Nederland

Voor Nederland begon de oorlog op 10 mei 1940 en eindigde na 5 lange jaren op 5 mei 1945. Er is ook veel gestreden in Nederland, denk aan de Grebbelinie, de Slag om Arnhem, maar wij willen in deze blog bij Nederland meer laten zien van de jaren in oorlog, de vervolgingen en het verzet. Overal in Nederland kom je herinneringen aan de oorlog tegen, zelfs in het “nieuwe land” van Flevoland, waar tijdens de oorlog veel vliegtuigen in de Zuiderzee zijn gevallen. Ieder jaar vinden er in het hele land herdenkingen plaats. De bekendste plekken zijn natuurlijk de Dam en de Waasdorpervlakte.

De Dam

Iedereen ken het Nationaal Monument op de Dam als herdenking van de Tweede Wereldoorlog. Kent u ook de andere herdenkingsplekken op de Dam? Op de gevel van het Koninklijke Industrieele Groote Club op de hoek van de Kalverstraat zit een Plaquette ter nagedachtenis aan de schietpartij van 7 mei 1945. Die dag schoten Duitsers, van dit gebouw, 2 dagen na de capitulatie op de feestende mensen op de Dam. Er vielen minstens 32 doden. Op de plaquette staat: Ter herdenking van de burgers die 7 mei 1945 op de Dam gevallen zijn.

Veel later vond men dit eigenlijk te weinig aandacht voor de slachtoffers. De namen van de 31 doden, waarvan men zeker is dat zij door deze aanslag zijn omgekomen, staan nu op naamstenen op de Dam. Dit is op 7 mei 2016 door burgermeester Eberhard van der Laan onthult. In 2017 kwam hier nog een naam bij.

Waalsdorpervlakte

Met de indrukwekkend klok en de stille omgang. Tijdens de bezettingsjaren werden hier door de Duitsers verzetsstrijders gefusilleerd. Deze zaten op gesloten in de Scheveningse gevangenis, het Oranjehotel. Er zijn hier tussen de 250 en 280 mensen omgebracht. Helaas was dit niet de enige fusilladeplek in Nederland.

Verzet

In Nederland was er veel ondergronds verzet tegen de bezetters, op grote en kleine schaal. Iedereen kent wel het verhaal van het Achterhuis van Anne Frank en de verhalen van de verzetsstrijders, zoals Erik Hazelhoff Roelfzema (soldaat van Oranje) of Hannie Schaft (het meisje met het rode haar).

Er zijn ook wat minder bekende plekken, zoals het Verscholen dorp op de Veluwe, bij Vierhouten. Hier werd in het bos een kamp van 9 hutten, soms half ondergronds voor vluchtelingen gemaakt. Door het zeer dichte bos werd het aan het oog onttrokken. Het was van april 1943 tot oktober 1944 voor 80 tot 100 mensen een veilig plek op hun vlucht voor de Duitse bezetter. Het waren joden, verzetsmensen en geallieerden. Helaas werd het op 29 oktober 1944 per toeval ontdekt.

Vervolging

Helaas heeft dit ook op grote schaal in Nederland plaats gevonden. Wij volgen in deze blog de weg van Anne Frank. Zij zat, zoals iedereen wel weet, ondergedoken sinds juli 1942 in het Achterhuis aan de Prinsengracht. Helaas wordt zij met haar familie en nog 4 andere onderduikers daar op 4 augustus 1944 ontdekt. Ze worden dan overgebracht naar het SD-gebouw aan de Euterpestraat in Amsterdam-Zuid, naar het Huis van Bewaring aan de Amstelveenseweg en de gevangenis aan het Kleine Gartmanplantsoen. Dan op 8 augustus gaat het naar Kamp Westerbork

1e oorlog

Westerbork

Midden in Drenthe staat dit herinneringscentrum voor de Nederlandse Joden, Sinti en Roma. Het was oorspronkelijk een vluchtelingenkamp, gebouwd in 1939, maar werd in de oorlog door de Duitsers als doorgangskamp gebruikt, naar concentratiekampen, zoals Auschwitz en Sobibor.

Sinds 1983 is het kamp nu een herinneringscentrum met het bekende Nationaal Monument  Westerbork, twee omhoog staande en omgekrulde spoorstaven. In het museum van het kamp wordt verteld over het leven in kamp met filmbeelden uit 1944, een gedeeltelijk ingerichte barak, voorwerpen uit het dagelijkse leven en een maquette van het kamp. Het kampterrein ligt 3 kilometer (lopend of per bus) verderop. Op de appèlplaats staan 102.000 stenen, voor elke vermoorde gedeporteerde een. Er is o.a. een barak en twee goederenwagons, waarin de namen van alle gedeporteerden vanuit heel Nederland worden genoemd.

Van hieruit wordt Anne Frank, haar zus Margot en moeder Edith op 3 september 1944 per trein naar het oosten gedeponeerd, waar zij op 5 september aankomen in Auswitz-Birkenau.

Auschwitz

Bestond uit 3 kampen, waarvan kamp 1 het kamp is met de helaas bekend poort “Arbeit macht frei”. Dan was er nog Auschwitz-Birkenau het vernietigingskamp en Auschwitz-Monowitz, een werkkamp, wat er niet meer is.

Auschwitz-Birkenau is te bezoeken, maar is een leeg veld met ruïnes van de barakken, die er stonden.

Auschwitz ligt in Polen, vlakbij Krakau en is zowel een vernietigingskamp (bedoeld om zoveel mogelijk mensen te vermoorden) als concentratiekamp (het samenbrengen onder dwang van mensen). In 1940 was het een oude kazerne, die werd ingericht als concentratiekamp. In maart 1941 werd enkele kilometers verderop Birkenau, 175 hectaren groot met honderden barakken afgesloten van de buitenwereld door diepe sloten, hoge prikkeldraadversperringen en wachttorens, gebouwd.

Vanuit Nederland zijn er meer dan 60.000 Joden, tientallen verzetsstrijders en 245 Sinti en Roma hierheen gedeporteerd.

Tegenwoordig is het een belangrijk monument om te herdenken, maar ook als u meer willen weten over de holocaust en de Tweede Wereldoorlog.

Op 28 oktober 1944 worden Anne en haar zus naar het concentratiekamp Bergen-Belsen gebracht, waar zijn eind februari/begin maart 1945 overlijden.

Bergen Belsen

In deze bosrijke omgeving staat het concentratiekamp, nu als herinnerings- en gedenkplek. Het museum heeft veel informatie over de Tweede Wereldoorlog met veel persoonlijke foto’s, teksten en verhalen. Het terrein om het museum heeft een parkuitstraling met taluds, die staan voor de massagraven en symbolische graven, zoals de steen voor Anne en Margot. Er is een hoge zuil bij een gedenkmuur en een vijf meter hoog houten kruis, waar de overlevenden direct na de bevrijding een houten kruis neerlegden.

Na de bezetting is het nu echt tijd om de bevrijding te herinneren. Dat doen wij vanaf de landing in Normandië tot in Duitsland.

Begeleide reizen

Normandië

Bij de kust van Normandië komen de geallieerden aan land. De stranden kregen allemaal Amerikaanse namen, zoals Omaha Beach en Utah Beach. Hier staat nu het Utah Beach Landingsmuseum met alle informatie over en ook nog veel oorlogsattributen van die strijd.

Caen

Het Mémiral de Caen Museum geeft u inzicht in de Tweede Wereldoorlog, vanaf het begin van de aanleiding, die al na de Eerste Wereldoorlog zich begon te vormen tot en met de gevolgen nog lang na de Tweede Wereldoorlog.

In augustus staan de geallieerden in Parijs. In het najaar 1944 wordt de strijd heftiger met Market Garden (de slag om Arnhem) en het Ardennenoffensief. Er is hier enorm gestreden. In Bastogne krijgt u een goed beeld van de Tweede Wereldoorlog in het Bastogne War Museum. Hier wordt speciaal aandacht besteed aan het Ardennenoffensief. Even verderop ligt het Mardasson Monument ter ere van de vele Amerikaanse soldaten, die hun leven lieten om België te bevrijden. Het is in de vorm van een ster en in de zuilen van de open galerij staat in gouden letters het verhaal van het Ardennenoffensief.

Rolstoelvakantie

Operatie Market Garden

Het plan was om parachutisten te droppen, die dan de bruggen over Maas, Waal en Rijn in handen moesten krijgen en vanuit België zouden dan de grondtroepen in 3 dagen oprukken naar Arnhem. Nijmegen lukte, maar Arnhem bleek “een brug te ver”. Op verschillende plekken in en om Arnhem zijn er herinneringen aan deze zware strijd.

In villa Hartenstein was in september 1944 het hoofdkwartier van de Britten en nu het Airborne Museum. Het museum vertelt de geschiedenis van deze villa, van buitenplaats voor een rijke Amsterdamse familie tot hoofdkwartier in 1944.

Ook bijzonder is Airborne at the Bridge met mooi uitzicht vanaf de John Frostbrug wordt het verhaal verteld van de Britse luitenant John Grayburg, Duitse Hauptsturmführer Viktor Gräbner en Nederlandse kapitein Jacob Groenewoud, die hier vochten en sneuvelden.

Het grootste oorlogsmuseum ligt in Overloon, waar u een goed beeld krijgt over de oorlog en de bezetting van Nederland.

We gaan nog even verder mee met de geallieerden en komen in Hürtgenwald, Noord-Eiffel nabij Aken. Hier wordt ook nog zwaar gestreden, van september 1944 tot februari 1945. Het museum, Hürtgenwald 1944 und im Frieden, in Vossenack ligt op een heuvel met mooi uitzicht over de omgeving, waar zo gevochten is. Er liggen daar nog veel bunkers en andere overblijfselen uit de oorlog. Het eerste deel van het museum gaat over Hürtigenwald voor de oorlog en deel 2 vertelt over de frontlinie en de evacuaties van de inwoners.

Pas op 25 april 1945 ontmoeten de troepen van de Verenigde Staten en het Rode Leger van Rusland elkaar bij de rivier de Elbe. In Torgau is een museum, die over deze “Elbe Day” vertelt. Dan volgt nog de slag om Berlijn, die op 2 mei 1945 eindigt met de overgave van de laatste verdedigers van Berlijn. Hitler heeft dan al zelfmoord gepleegd (30 april 1945). En op 4 mei is de overgave voor alle bezette gebieden in Europa en hiermee de einde van de Tweede Wereldoorlog.

5 mei 1945

Om 16.00 uur geeft de Duitse hoofdcommandant in Nederland zich in Wageningen, in Hotel De Wereld, over. De oorlog voor Nederland is voorbij.

De blog was in vergelijking met de eerdere blogs met thema geschiedenis best zwaar. Deze is gevoelsmatig nog heel dichtbij en doet je dan veel meer. Zeker ook gezien de ellende, die beide oorlogen hebben veroorzaakt.

Het is echt belangrijk om dit te herdenken en te herinneren.

Onze eerdere blogs uit februari geschiedenismaand:

Vikingen
Vikingen
reizen met zorg
Ridders

                             Romeinen

Inschrijven voor onze maandelijkse nieuwsbrief

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *